Backgammon-regels

Backgammon is een racespel met schijven en dobbelstenen voor twee spelers. Elke speler begint met vijftien schijven in zijn kleur, twee dobbelstenen, een dobbelbeker en een speciale kubus om de inzet te verhogen: de verdubbelkubus. Spelers verplaatsen hun schijven over het bord op basis van de dobbelsteenworpen.

Om het spel te winnen moet een speler eerst al zijn schijven naar zijn home board brengen en ze daarna van het bord halen. Het 'thuis' van een speler heet het bord, of binnenbord. In Backgammon worden schijven vaak schijven of stenen genoemd. Het is dus een racespel langs een baan.

Hier is het bord vanuit het gespiegelde perspectief van beide spelers in de startpositie:

Het heeft 24 driehoeken, ook wel punten of velden genoemd. Zes aaneengesloten punten vormen een bord. De vier borden hebben specifieke namen:

• Wits binnenbord
• Wits buitenbord
• Zwarts buitenbord
• Zwarts binnenbord

De scheiding tussen binnen- en buitenbord wordt gevormd door de balk, die een actieve rol speelt in het spel Backgammon.

Op Backgammon Circle is de standaardpositie de eerste, dus jouw binnenbord ligt rechtsonder. Je kunt dit aanpassen in de instellingen. Omdat een goede Backgammonspeler zich in beide richtingen comfortabel moet kunnen bewegen, bieden we zelfs de optie om automatisch van kant te wisselen na elk spel.

Om te beginnen, gooien beide spelers tegelijk één dobbelsteen op een verschillende helft van het bord. De speler met het hoogste resultaat speelt eerst en combineert zijn eigen worp met die van de tegenstander. Bij gelijke worpen wordt opnieuw gegooid.

Voor alle volgende beurten gooien spelers afwisselend twee dobbelstenen.

Het bord kan worden voorgesteld als een U-vormige baan. Een schijf of steen, ongeacht zijn positie op het bord, beweegt langs deze U-vormige baan, altijd vooruit.

De beweging van schijven wordt geïllustreerd in onderstaande afbeelding:

De zwarte schijven schuiven vanuit Wits binnenbord, steken de balk over, gaan door Wits buitenbord, ronden het scharnier (de U), komen in Zwarts buitenbord en eindigen hun race in Zwarts binnenbord.

Met andere woorden: Zwart schuift van punt 1 naar punt 24 en vice versa.

De balk is geen veld op zich; eroverheen gaan kost geen bewegingspunten.

De worp van twee dobbelstenen bepaalt het aantal velden dat de schijven naar voren mogen. De waarden van de dobbelstenen worden niet bij elkaar opgeteld en gelden als onafhankelijke zetten, hoewel ze op dezelfde schijf gecombineerd mogen worden.

Een worp van 2 en 4 vertegenwoordigt bijvoorbeeld geen zet van 6 velden, maar een zet van 2 velden en een zet van 4 velden. Er zijn drie manieren om deze worp te spelen:

1. Verplaats één schijf 2 velden, daarna een andere schijf 4 velden.
2. Verplaats dezelfde schijf eerst 2 velden en daarna 4 velden.
3. Verplaats dezelfde schijf eerst 4 velden en daarna 2 velden.

Bij een worp van 5-3 bijvoorbeeld is hier een mogelijke zet die beide bewegingen op dezelfde steen toepast:

Wanneer een dubbel wordt gegooid (1-1, 2-2, 3-3, 4-4, 5-5, 6-6) telt elke dobbelsteen voor twee zetten. Er zijn dus 4 zetten. Een worp van 6-6 staat bijvoorbeeld 4 zetten van 6 velden toe, die als volgt verdeeld kunnen worden:

1. Verplaats één schijf 4 keer 6 velden.
2. Verplaats één schijf 3 keer 6 velden en een andere schijf 1 keer 6 velden.
3. Verplaats één schijf 2 keer 6 velden en een andere schijf 2 keer 6 velden.
4. Verplaats één schijf 1 keer 6 velden en een andere schijf 3 keer 6 velden.
5. Verplaats 4 verschillende schijven elk 6 velden.

Een schijf mag op elk leeg veld landen. Hij mag ook landen op een veld bezet door een of meer eigen schijven. Er is geen limiet aan het aantal gestapelde schijven van dezelfde kleur op een veld. Tot slot mag een schijf landen op een veld met precies één tegenstander-schijf.

Een zet kan niet eindigen op een veld bezet door minstens twee tegenstander-schijven. Het is zelfs onmogelijk om 'in het voorbijgaan' op zo'n veld te stoppen wanneer je de waarden van twee dobbelstenen combineert. Het is wel toegestaan om direct over een veld te springen dat bezet is door meerdere tegenstander-schijven.

Bijvoorbeeld: in onderstaande situatie kan zwart bij een worp van 5-4 zijn achterste schijven niet 4 of 5 verplaatsen, en ook niet direct 9 (zelfs niet als het corresponderende veld vrij is).

Het is verboden om je beurt te passen zolang er een zet mogelijk is. Beide dobbelstenen moeten gespeeld worden als er geldige zetten bestaan. Bovendien, als er minstens één manier is om beide dobbelstenen te spelen, is het verboden om één dobbelsteen zo te spelen dat er geen geldige zet meer overblijft voor de andere. Als beide zetten niet mogelijk zijn, moet de hoogste dobbelsteen wanneer mogelijk voorrang krijgen.

Niet-gespeelde dobbelstenen vervallen.

Twee of meer schijven die een punt bezetten, beheersen dat punt. Eén enkele schijf op een punt heet een blot. Als een zet op een blot van de tegenstander landt, wordt die schijf geslagen en op de balk geplaatst. De geslagen schijf is tijdelijk uit het spel. Slaan is echter nooit verplicht.

Een speler met een of meer schijven op de balk moet die opnieuw in het spel brengen voordat hij andere zetten op het bord mag doen. Herintreden gebeurt in het binnenbord van de tegenstander. Daarvoor gebruik je een dobbelsteen waarvan de waarde landt op een open punt in het binnenbord van de tegenstander.

Als Zwart een één heeft tussen de twee dobbelstenen, kan hij herintreden op het eerste punt van Wits binnenbord, mits dat punt leeg is, bezet door eigen schijven of door één enkele tegenstander-schijf.

De waarde nodig om opnieuw binnen te komen op een open punt moet komen van minstens één van de twee dobbelstenen — de waarden van beide dobbelstenen optellen om binnen te komen is niet toegestaan.

Punten bezet door twee of meer schijven (noodzakelijkerwijs van dezelfde kleur) vormen geblokkeerde punten waarop tegenstander-schijven niet kunnen landen. Met een schijf op de balk: als beide dobbelstenen op geblokkeerde punten landen, is herintreden voor die beurt onmogelijk. De speler past en moet wachten op de volgende beurt om het opnieuw te proberen. Aangezien hij geen andere schijven mag verplaatsen totdat hij is binnengekomen, neemt zijn tegenstander direct het initiatief.

Wanneer een binnenbord op alle 6 punten een geblokkeerd punt heeft, wordt het gesloten genoemd. Een tegenstander met een schijf op de balk kan niet spelen totdat minstens één punt is geopend.

Het tussendoel van een Backgammonspel: alle schijven naar het binnenbord brengen. Dat is de 'inbreng'-fase.

Daarna kun je beginnen met uitspelen, ofwel de uitspeel-fase.

Zodra een schijf is uitgespeeld, blijft hij voor de rest van het spel buiten het bord. Als een van je schijven wordt geslagen nadat je begonnen bent met uitspelen, kun je geen schijven meer uitspelen totdat de geslagen schijf opnieuw binnenkomt en helemaal teruggaat naar je binnenbord.

De eerste speler die alle vijftien schijven uitspeelt, wint het spel.

Uitspelen betekent een schijf voorbij punt 1 van je binnenbord verplaatsen. Bijvoorbeeld: als Wit 6-4 gooit terwijl alle punten van zijn binnenbord minstens twee schijven bevatten, MOET hij de 6 gebruiken om een schijf van punt 6 uit te spelen. De 4 KAN gebruikt worden om uit te spelen vanaf punt 4, maar mag ook gebruikt worden om een schijf 4 punten naar voren te zetten, van punt 5 of 6 naar respectievelijk punt 1 of 2.

Als een dobbelsteen een waarde toont die strikt hoger is dan het hoogst bezette punt, moet je een schijf uitspelen van het hoogst bezette punt.

Wanneer mogelijk moet een dobbelsteen op zijn volledige waarde worden gespeeld.

De initiële inzet van een spel is één punt. Dat punt wordt gewonnen door de speler die als eerste al zijn schijven uitspeelt. Maar de inzet kan tijdens het spel oplopen. Dat wordt weergegeven door de waarde op de verdubbelkubus, met de cijfers 2, 4, 8, 16, 32, 64.

Aan het begin van een spel staat de verdubbelkubus tussen beide spelers met de waarde 64. Er staat geen 1 op de kubus — de waarde 64 vertegenwoordigt de standaard initiële inzet van 1 punt aan het begin van een spel.

Een speler kan voorstellen om de inzet te verdubbelen, vooral als hij voelt dat hij een aanzienlijk voordeel heeft. Daarvoor biedt hij de kubus aan op de 2-zijde, en dat moet vóór het gooien van de dobbelstenen gebeuren.

Let op: een speler die niet kan zetten mag nog steeds een dubbel voorstellen.

Wanneer een dubbel wordt aangeboden kan een speler één van twee acties ondernemen:

• Passen: de dubbel weigeren en het spel direct overgeven aan de tegenstander voor één punt.
• De dubbel aannemen (take): hij neemt de kubus fysiek in bezit en gaat verder met verdubbelde inzet. Door de kubus aan te nemen wordt de speler eigenaar. Alleen hij heeft nu het recht om opnieuw te verdubbelen.

De inzet van het spel kan meerdere keren verdubbeld en opnieuw verdubbeld worden, met de volgende beperkingen:

1. Aan het begin staat de kubus in het midden en mag elke speler verdubbelen. Daarna kan alleen de speler die de kubus bezit verdubbelen.
2. Een speler mag verdubbelen vlak voor zijn dobbelsteenworp. Als de dubbel wordt aangenomen, gooit de speler en doet hij zijn zetten. Anders wint hij direct de inzet ter waarde van de kubus vóór het verdubbelvoorstel en eindigt het spel.

De winnaar van het spel scoort het aantal punten op de kubus, behalve in het geval van een gammon of backgammon.

• Gammon: een gammon ontstaat wanneer een speler al zijn schijven heeft uitgespeeld terwijl de tegenstander er nog geen heeft uitgespeeld. De gammon-winnaar scoort het dubbele van de waarde op de kubus.
• Backgammon: een backgammon is een uitbreiding van de gammon waarbij de speler die nog niet is begonnen met uitspelen nog minstens één schijf in het binnenbord van de tegenstander heeft. De winnaar scoort dan het drievoudige van de waarde op de kubus.

Let op: in sommige landen is een backgammon slechts het dubbele waard in plaats van het drievoudige.

Backgammon wordt gewoonlijk gespeeld als een match tot X punten, waarbij de eerste speler die het ingestelde aantal punten bereikt of overschrijdt de match wint. Een Backgammon-match gebruikt altijd een oneven aantal punten, doorgaans 3, 5, 7, 9, 11 of 13.

Belangrijke matchplay-regel: de Crawford-regel zegt dat als één speler een score bereikt van precies 1 punt minder dan het matchdoel, de verdubbelkubus voor het volgende spel uit het spel wordt gehaald (verdubbelen niet toegestaan). Dit geldt slechts voor één spel — als de match doorgaat, keert de kubus terug.

Hier zijn enkele opties die spelers aan het begin van een vrij spel kunnen afspreken:

• Automatische dubbel: wanneer de allereerste worp een dubbel oplevert, blijft de kubus in het midden maar gaat zijn waarde automatisch naar 2 (in plaats van 1). Volgens conventie is slechts één automatische dubbel per spel toegestaan. De dobbelstenen worden opnieuw gegooid om de eerste zet te bepalen.
• Jacoby-regel: als de kubus tijdens het spel niet is verdubbeld, zijn gammons en backgammons slechts één punt waard.

In matchplay, waar je een ingesteld aantal punten moet halen om te winnen, gelden automatische dubbels en de Jacoby-regel meestal niet. Dit zijn voornamelijk regels voor vrij spel of geldspellen.

De chouette is een speciale variant die 3 of meer spelers samenbrengt in één spel. Alle spelers gooien elk één dobbelsteen, en degene met de hoogste worp wordt de speler 'in de doos'. Deze speler speelt het spel alleen, terwijl alle andere spelers samen tegen hem spelen.

De op één na hoogste roller wordt de aanvoerder. De aanvoerder verzet alleen de schijven van het team tegen de speler in de doos. Het team mag echter overleggen vóór elke beslissing. Bij onenigheid heeft de keuze van de aanvoerder voorrang. De relatieve volgorde van de eerste worp bepaalt ook in welke volgorde de teamspelers naast de aanvoerder hun plaats innemen.

Als het team het eerste spel verliest, wordt de tweede speler de nieuwe aanvoerder. De afgezette aanvoerder gaat naar de laatste positie in het team. Dankzij de overwinning blijft de speler in de doos in de doos. Andersom, als het team het spel wint, gaat de aanvoerder de doos in, wordt vervangen door de tweede speler, terwijl de speler die in de doos zat de laatste positie in het team inneemt.

De beslissing om een dubbel voor te stellen aan de speler in de doos moet altijd unaniem zijn binnen het team. Als de speler in de doos echter een dubbel voorstelt, mag elk teamlid individueel beslissen om de kubus aan te nemen of te weigeren. Spelers die weigeren geven de huidige inzet aan de speler in de doos en stappen uit het lopende spel. Spelers die de kubus aannemen gaan als team door voor de nieuwe inzet. Als ze winnen, betaalt de speler in de doos elke winnaar de inzet van het spel. Als ze verliezen, betaalt elk van hen de inzet aan de speler in de doos.

Dit zijn de gangbare conventies en etiquette in competitief en sociaal backgammon:

1. Spelers gooien de dobbelstenen in de rechterhelft van het bord en gebruiken altijd een dobbelbeker.
2. Een worp is ongeldig en moet opnieuw worden gegooid in de volgende gevallen:
   1. Beide dobbelstenen zijn niet in de rechterhelft van het bord beland.
   2. Een dobbelsteen staat scheef (ligt niet plat).
   3. Een dobbelsteen ligt op een schijf.
3. De zet van een speler is definitief wanneer hij zijn dobbelstenen oppakt, niet wanneer hij al zijn zetten heeft voltooid. Een zet kan in het bijzonder gewijzigd worden zolang de dobbelstenen niet zijn opgepakt.
4. Een dobbelsteenworp gedaan voordat de tegenstander zijn eigen dobbelstenen heeft opgepakt, is niet geldig. Hierop bestaat een uitzondering wanneer beide spelers uitspelen na het verbreken van contact, of wanneer een zet volledig geforceerd is.
5. Een illegale zet kan door elke speler worden aangewezen, maar moet vóór de volgende worp worden gemeld. Fouten, zelfs duidelijke, die niet op tijd worden gemeld blijven gelden zoals gespeeld.

Klaar om te spelen? Start een spel!